Fesih, iş hukukunda sonuçları en ağır işlemdir. Haklı nedenle fesih ile geçerli nedenle fesih arasındaki ayrım hem tazminat hakkını hem de işe iade imkânını doğrudan belirler.
Haklı Nedenle Fesih
İş Kanunu'nun 24 ve 25. maddeleri, tarafların iş sözleşmesini derhâl feshedebileceği hâlleri sayar. Sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâller ile zorlayıcı sebepler bu kapsamdadır.
Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık hâlinde fesih hakkı, olayın öğrenilmesinden itibaren altı iş günü ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. Bu süreler hak düşürücüdür.
Geçerli Nedenle Fesih ve İş Güvencesi
İş güvencesi kapsamındaki çalışanın sözleşmesi, ancak çalışanın yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanılarak feshedilebilir. Fesih bildirimi yazılı yapılmalı ve sebep açık biçimde belirtilmelidir.
İş güvencesinden yararlanabilmek için işyerinde en az otuz çalışan bulunması, çalışanın en az altı aylık kıdeminin olması ve belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışılması aranır.
Kıdem Tazminatı
- En az bir yıllık kıdem şartının sağlanmış olması gerekir
- Her tam yıl için otuz günlük giydirilmiş brüt ücret tutarında hesaplanır
- Kanunla belirlenen tavan tutarı aşamaz
- Askerlik, emeklilik ve kadın çalışanın evlilik tarihinden itibaren bir yıl içindeki feshi hak doğuran hâller arasındadır
İhbar Tazminatı
Belirsiz süreli iş sözleşmesinin bildirim sürelerine uyulmadan feshedilmesi hâlinde ihbar tazminatı gündeme gelir. Bildirim süreleri kıdeme göre iki ile sekiz hafta arasında değişir ve sözleşme ile artırılabilir.
Haklı nedenle derhâl fesih hâlinde bildirim süresi aranmadığından ihbar tazminatı doğmaz.
Arabuluculuk ve Dava Süreci
İşe iade talebi bakımından fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması zorunludur. Anlaşma sağlanamazsa son tutanak tarihinden itibaren iki hafta içinde dava açılmalıdır.
İşçilik alacaklarında da arabuluculuk dava şartıdır. Ancak iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat talepleri bu zorunluluğun kapsamı dışındadır.